گفتار پنجم -روشهای تولید داده سنجش از راه دور 40
بند اول-روش تولید داده خام و تاثیر آن بر حمایت کپیرایت41
بند دوم-روش تولید داده پردازش شده و تاثیر آن بر حمایت کپیرایت41
مبحث سوم-طرق حمایت از دادههای سنجش از دور42
بند اول-حمایت در قالب پایگاه داده42
بند دوم-حمایت در قالب نقشه43
بند سوم-حمایت به عنوان عکس44
الف-بررسی دعوای آلمان45
ب-بررسی دعوای فرانسه47
گفتار اول-رویکرد اروپاییها در حمایت از دادههای سنجش از دور49
بند اول-دستورالعمل پایگاه داده اروپا و حمایت از دادهها49
گفتار دوم-رویکرد امریکاییها در حمایت از دادههای سنجش از دور52
بند اول-محدودیتهای حمایت در امریکا53
الف-دکترین فروش اولیه53
ب-تثبیت54
پ-استفاده منصفانه55
ت-حوزه عمومی57
ث-حقوق مالکیت فکری شی سنجش شده58
مبحث چهارم-تاثیر حمایت از دادهها در تجاریسازی آنها59
گفتار اول-حمایت بیشتر59
بند اول-اعطای حقوق بیشتر59
بند دوم-حمایت بیشتر از محتوا60
گفتار دوم-حمایت کمتر 60
بند اول-حوزه عمومی60
بند دوم-آزادی ایجاد آثار اشتقاقی61
فصل سوم :مالکیت فکری و انتشار اطلاعات و دادههای به دستآمده از سنجش از راه دور
مبحث اول -داده و انتشار اطلاعات63
گفتار اول-اصول سنجش از راه دور سازمان ملل63
گفتار دوم-نمودهای کنونی انتشار اطلاعات64
بند اول-سیستم انتشار اطلاعات دادههای هواشناسی سازمان جهانی هواشناسی64
بند دوم-آزادی فعالیت اطلاعاتی و انتشار دادهها و سنجش از دور65
بند سوم-رویه قراردادهای لیسانس بین سازمانهای بینالمللی و شرکتهای خصوصی66
بند چهارم-تاثیر روشهای موجود توزیع داده بر دسترسی به دادههای سنجش از راه دور69
گفتار سوم-به رسمیت شناختن حق اجتماعی دسترسی به اطلاعات70
بند اول-اثبات منفعت عمومی بودن دسترسی به دادههای سنجش از دور71
بند دوم-کالاهای عمومی72
گفتار چهارم-حق دسترسی به اطلاعات به عنوان حق بشری بنیادین74
بند اول-کنوانسیون آرهوس75
بند دوم-حق دسترسی به اطلاعات در شرکتهای خصوصی75
گفتار پنجم- دسترسی به دادهها و کشورهای جهان سوم77
یگانهبند- اصل عدم تبعیض در اصول سنجش از دور سازمان ملل و دسترسی اطلاعات78
فصل چهارم: ضمانت اجرا در حقوق مالکیت فکری در ماوراء جو
مبحث اول-صلاحیت سرزمینی80
گفتار اول-تعیین دادگاه صالح رسیدگی کننده81
گفتار دوم-موضوعات صلاحیت قضایی در دعاوی انتقالی83
گفتارسوم-اصل قاعده حل تعارض در پیش نویس موسسه قانونی آمریکا86
یگانه بند-گسترش فراسرزمینی قوانین مالکیت فکری در امریکا88
مبحث دوم-کاربرد قاعده حل تعارض در دادههای به دستآمده از فضا89
مبحث سوم-نقض حقوق اختراع در ماوراء جو91
گفتار اول-تبعات استفاده از قانون پرچم مصلحتی در اشیاء فضایی92
گفتار دوم-ارائه راه حل به منظور برطرف سازی مشکل94
مبحث چهارم-بررسی نقش داوری و میانجیگری95
مبحث پنجم-فعالیتهای انجام یافته در زمینه مالکیت فکری و فضا97
بند اول-کوپوس97
بند دوم-کمست98
نتیجهگیری-101
فهرست منابع-105
چکیده انگلیسی-114
کوتهنوشتهها
ISS International Space Station
IGA Intergovernmental Agreement
GIS Geographical Information System
EO Earth Observation
RM Remote Sensing
GIS Geographic Information System
ESA European Space Agency
GEO Group Earth Observation
CBERS China-Brazil Earth Resources Satellite
CEOS Committee on Earth Observation Organization
WMO World Meteorological Organization
UDHR Universal Declaration of Human Rights
DBS Direct Broadcasting Satellite
FSS Fixed Service Satellite
WIPO World Intellectual Property System
COPOUS Committee on the Peaceful Uses of Outer Space
UCC Universal Copyright Convention
ITU International Telecommunication Union
COMEST Commission on the Ethics of Scientific
Knowledge and Technology
مقدمه
1-بیان موضوع
دسترسی به ماوراء جو، بدون شک از بزرگترین دستاوردهای بشر در قرن 20 بوده است. حادثهی خوشایند اکتشاف فضا منجر به توسعه سریع و کم نظیر در زمینههای علمی، پزشکی و تکنولوژیکی شده است. علی رغم وجود چنین حقیقتی که تکنولوژی مورد استفاده در فضا بسیار پیشرفته میباشد و حاصل خلاقیت و تلاش فکری است، تنها در چندین سال اخیر است که حمایت در قالب مالکیت فکری در رابطه با فعالیتهای ماوراءجو مورد توجه قرار گرفته است. یکی از دلایل اتخاذ چنین رویکردی، تغییر مسیر این فعالیتها از چارچوب دولتی به سرمایهگذاری بخشهای خصوصی میباشد.
با روند روزافزون شکلگیری نهادهای غیردولتی و البته نیاز این نهادها به منابع تکنیکی و مالی نهادهای دولتی جهت انجام پروژههای فضایی، تعداد قراردادهای لیسانس بین نهادهای دولتی و خصوصی افزایش پیدا کرده است از این رو نمیتوان تاثیر شگرف حمایت در قالب حقوق مالکیت فکری را بر شرکتهای خصوصی فعال در زمینه فعالیتهای فضایی و به طور کل توسعهی هر چه بیشتر تکنولوژی فضایی نادیده گرفت. با این وجود، از یک سو حقوق مالکیت فکری به حمایت و اعطای منافع به افراد تحت شرایط خاص و در مدت زمان معین میپردازد و به نوعی مفهوم انحصار را تداعی میکند، در حالیکه در سوی دیگر، حقوق فضا و اصل بنیادین سودرسانی به تمام ملل به طور ضمنی دربردارندهی اشتراک اطلاعات و دستاوردها در زمینه حقوق فضا میباشد. از اینرو، تکیه حقوق مالکیتفکری و حقوق فضا بر رویکردهای متنوع، روشن است به همین دلیل یکی از اهداف مدنظر در این رساله، ایجاد تعادل بین حقوق مالکیتفکری و اصول حقوق فضا و به عبارت دیگر، بین منافع خصوصی مبتکران و منافع عمومی از سوی دیگر میباشد.
در بین انواع حقوق مالکیت فکری سه نوع عمدهی حمایت در ماوراء جو مطرح میشود: حمایت از اختراعات ایجاد شده در فضا، حمایت از نام شیفضایی و ماهواره به عنوان علامت تجاری که با شکلگیری توریسم فضایی جنبهی عملی به خویش خواهد گرفت و حمایت کپیرایت از ماهوارههای پخشکننده و دادههای سنجش از راه دور.

در بین مصادیق حقوق مالکیت فکری در ماوراءجو یکی از مهمترین مسائل، موضوع حمایت از دادههای سنجش از راه دور است به این دلیل که امروزه با فعالتر شدن هر چه بیشتر بخش خصوصی در این عرصه مواجه هستیم. اگرچه حضور این شرکتها از لحاظ قانونی با توجه به ماده 6 معاهده فضا که مسئولیت اعمال شرکتهای غیردولتی را به دولتها واگذار میکند با مانعی روبرو نیست ولیکن در خصوص موضوع و نحوهی حمایت از دستاوردهای ایشان، بحث کافی صورت نپذیرفته است. همچنین، باید خاطر نشان کرد که تایید حقوق مالکیت فکری در این حوزه بایستی در راستای تحقق اهداف وجودی این حقوق همانطور که در مقدمه معاهده کپیرایت آمده است که تعادل بین منافع شخصی تولیدکنندگان مصادیق مالکیتفکری و منافع عموم در حق دسترسی به دادهها و اطلاعات است، صورت پذیرد زیرا عدهای بر این عقیدهاند که به کارگیری حقوق مالکیت فکری در سنجش از راه دور به شدت بر امکان دسترسی به این دادهها که برخی برای حفظ حیات بشر ضروری هستند تاثیر میگذارد، زیرا این فناوری ابزاری ارزشمند در حل بسیاری از مشکلاتی که بشر در قرن بیست و یک با آن مواجه است چون در مدیریت و پیشبینی فجایع زیستمحیطی در کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعهیافته میباشد. اما از بعد دیگر، رشد هر چه بیشتر این تکنولوژی از طریق حضور شرکتهای خصوصی میسر خواهد شد و انگیزه این شرکتها از طریق حمایت و تجاریسازی دادههای ماهوارهای تامین میگردد. به عبارت دیگر، پذیرش حقوق مالکیت فکری در دادههای پردازش شده به منظور افزایش حضور شرکتها، کاهش قیمت و در نهایت افزایش بازار دادهها ضروری است.
در نتیجه، حقوق مالکیت فکری دارای نقش به سزایی در تشویق سرمایهگذاران سنجش از راه دور میباشد و دریغ نمودن چنین تضمین و حمایتی تولید این دسته از دادهها را با چالش روبرو خواهد کرد و حتی چنانچه کشورهای در حال توسعه توانایی ارزیابی و پردازش دادهها را کسب نمایند، خود آنها با موضوع حمایت فکری از دادههای پردازش شده توسط خویش در آینده روبرو خواهند شد. همچنین با توجه به این موضوع که کارکردهای بیشمار دادههای خام سنجش از راه دور چون عکسها و حتی اطلاعات دیجیتالی علیالخصوص حتی با استفاده از دادههای خام امکانپذیرست، مشکل دسترسی به دلیل عدم حمایت از این دادهها در کشورهای توسعه یافته عملا با مانعی روبرو نخواهد شد. با این حال، تاکنون جهان در حال توسعه در برابر این دیدگاه مقاومت کردهاند و اعلام مینمایند که بر اساس قانون تجاریسازی، سرمایهگذاران خصوصی بایستی بر اساس اصل عدم تبعیض، دادههای خام را که مستقیما از ماهوارهها به دست میآیند را در اختیار تمامی مصرفکنندگان فارغ از هر نوع تبعیض و تعصب و بر اساس قیمت متعارف قرار دهند.
به هر حال، امروزه شاهد حمایت شدید از دادههای سنجش از راه دور میباشیم به گونهای که علاوه بر شرکتهای خصوصی، نهادهای فعال با بودجهی عمومی نیز ادعای مالکیت دادههای خام و نه پردازش شدهی سنجش از راه دور را مطرح میکنند. در حالیکه در راستای تامین اصول بنیادین حقوق مالکیت فکری و شروط حمایت کپیرایت که شامل اصل تفکیک ایده از بیان و شروط اصالت و خلاقیت است، تمایز میان دادههای خام و پردازش شده در ایجاد تعادل ضروری است به گونهای که دادههای خام که دربردارندهی موضوعات حقیقی هستند و هیچگونه خلاقیتی در آنها اعمال نشده است، سزاوار حمایت نخواهند بود. همچنین، با توجه به استدلالات متخصصان این حوزه، این دادهها الزامات کالای عمومی بودن را نیز دارا هستند و نمیتوان نقش آنان را به دلیل منافع کاربردیشان در ارتقای شرایط محیط زیست، توسعه اقتصاد، صنایع و همچنین به عنوان حق بنیادین بشری شهروندان در مشارکت توسعه پایدار نادیده گرفت. علاوه بر این، وجود چنین حقی در عصر اطلاعات که مجراهای اصلی توزیع اطلاعات را مورد خطاب قرار میدهد دارای اهمیت شگرفی است .
به عقیده بسیاری، در عصر حاضر با حمایت افراطی مالکیت فکری روبرو هستیم در حالیکه در حقوق مالکیتفکری، کپیبرداری و نقض حقوق صاحب حق، ممنوع تلقی میگردد و نه خود دسترسی به دادهها. در نتیجه هدف دیگر در این رساله، تاکید بر بیش از اندازه بودن حمایت مالکیت فکری بر تولیدات سنجش از راه دور میباشد که در واقع باعث منحرف شدن حقوق مالکیت فکری از هدف اصلی خویش، شده است.
یکی دیگر از چالشها، موضوعات صلاحیتی با توجه به اصل سرزمینی بودن در حقوق مالکیتفکری است، به طور مثال، در طرح ایستگاه فضایی بینالمللی افراد مختلفی از کشورهای گوناگون تحت عنوان همکاری بینالمللی فعالیت میکنند و موضوع نقض حقوق توسط آنان و تعیین دادگاه صالح، مسئله را پیچیدهتر میکند. به طور خلاصه، در این رساله به دنبال روشنسازی ابعاد حقوق مالکیت فکری در فضا و نوع و چگونگی حمایت اعطایی به مصادیق مالکیتفکری با لحاظ کردن منافع عمومی و نیاز کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه یافته میباشیم.

2-سوال اصلی
با توجه به مطالب فوق اکنون این سوال مطرح میشود که:
1-نظام حقوقی حاکم بر حقوق مالکیت فکری در ماوراء جو چگونه میباشد؟
سوالات فرعی
1-چگونه حمایت فکری از دادههای خام و پردازش شده سنجش از راه دور در چارچوب اصول بنیادین حقوق مالکیت فکری چون تفکیک ایده از بیان و شرط حمایت کپیرایت چون شرط اصالت میسر می شود؟
2-تاثیر اعطای حمایت فکری برای فعالیتهای فضایی به افراد خصوصی بر تحقق منافع عمومی علیالخصوص در دسترسی به دادهها و اطلاعات چگونه خواهد بود؟
3-فرضیه سوال اصلی
1-به نظر میرسد، امروزه با افزایش چشمگیر فعالیتهای فضایی، به رسمیتشناختن حقوق مالکیت فکری در فضا برای تضمین بازگشت سرمایه شرکتهای خصوصی که در نهایت منجر به توسعه هر چه بیشتر صنعت هوا و فضا میگردد، بایستی در هماهنگی با دو اصل عدم امکان مالکیت فضا و سودرسانی به تمام ملل به عنوان اصول اساسی حقوق فضا قرار گیرد.
فرضیات سوالات فرعی
1-با توجه به اصل تفکیک ایده از بیان و شروط خلاقیت و اصالت در کپیرایت، به نظر میرسد حمایت فکری از دادههای خام که تنها منعکسکنندهی حقایق میباشند و هیچ تلاش فکری و خلاقیتی در ایجاد آنها وجود نداشته است، مورد تردید میباشد. لیکن، در خصوص دادههای پردازش شده، میزان کافی از اعمال خلاقیت به دلیل عملیات پردازش، وجود دارد و امکان حمایت فکری از آنها قابل تصور است.
2-امروزه، به علت وجود قوانین مالکیت فکری سختگیرانه، دسترسی عموم مردم به دادهها و اطلاعات با موانع شدیدی روبرو شده است و به نظر میرسد این امر موجب نادیده انگاشتن حق دسترسی به اطلاعات به عنوان حق بشری و حتی به عنوان یک کالای عمومی خواهد شد.
در این رساله به دنبال پاسخگویی به این پرسشها و اثبات فرضیات مطرح شده خواهیم بود.
4-سابقه و پیشینهی تحقیق
در زمینه حقوق مالکیتفکری در ماوراءجو در عرصه بینالمللی، مطالعات و پژوهشهایی صورت گرفته است و نویسندگان و محققان از کشورهای مختلف این مطلب را موضوع تحقیق خویش قرار دادهاند و بیشتر این مباحث پس از انتشار مقاله توسط سازمان جهانی مالکیتفکری در سال 2004 در این زمینه آغاز میگردد، لیکن در حقوق داخلی، تحقیقی جامعی در زمینه ابعاد حقوق مالکیت فکری در فضا جز در تعدادی از صفحات کتاب تصویربرداری ماهوارهای از منظر حقوق بینالملل تالیف دکتر هادی محمودی که تنها به موضوع حمایت از دادههای سنجش از دور گریزی زده شده است، انجام نگرفته است.
اهمیت و نوآوری این تحقیق در اینجاست که در این رساله، تمامی ابعاد حقوق مالکیت فکری و مصادیق آن در ماوراء جو و تعارضات احتمالی این حقوق با حقوق فضا را مورد پژوهش قرار میدهد.
5-ضرورت انجام تحقیق
افزایش روزافزون کنفرانسهای بینالمللی در خصوص به رسمیتشناختن مالکیتفکری در ماوراءجو چون ارائه مقاله توسط سازمان جهانی مالکیت فکری در این زمینه نشاندهندهی اهمیت موضوع و گرایش جهانی جهت به رسمیتشناختن این حق میباشد، همچنین با افزایش تعداد شرکتهای خصوصی فعال در زمینهی فضا و امکان ظهور تجارتی جدید تحت عنوان توریسم فضایی، موضوع حمایت از علائم تجاری و طرحهای صنعتی از مسائل مهم و ضروری پیش رو خواهد بود. از جمله دغدغههای اولیه میتوان به چگونگی حمایت از اختراعات ایجاد شده و مورد استفاده در فضا و حمایت در چارچوب کپیرایت از پایگاه دادههایی که از اطلاعات به دست آمده از طریق فعالیتهای فضایی به دست آمدهاند، اشاره نمود. همچنین بایستی در تحقق منافع حقوقی افراد و شرکتها منافع عموم مردم نیز، مورد توجه واقع شود. در نتیجه بر اساس فعالیتهای انجام شده در سطح بینالمللی، لازم است ابعاد این موضوع و قابلیت به رسمیتشناختن این حق را از طریق بررسی معاهدات موجود و موشکافی دقیق موضوع، روشن نمائیم.
6-روش پژوهش
روش پژوهشی مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانهای و منابع روز در دسترس است. منابع این پژوهش مبتنی بر منابع موجود در کتابخانههای داخلی و خارجی و همچنین منابع معتبر اینترنتی از قبیل مقالات و نشریات و رویههای بینالمللی در زمینه موضوع رساله بوده است.
7-هدف و کاربردهای رساله
هدفی که در این رساله دنبال میشود، بررسی امکان به رسمیت شناختن حقوق مالکیت فکری در ماوراءجو بر اساس معاهدات موجود در حوزه مالکیتفکری در حقوق فضا تا این لحظه میباشد و اینکه آیا معاهدات موجود به منظور به رسمیت شناختن این حق کافیاند و یا اینکه نیازی جدی در راستای به دستآوردن چارچوب قانونی ساده، مطمئن و متحد که محیطی منصفانه جهت فعالیتهای تجاری ایجاد کند، احساس میشود. علاوه بر این موارد، میتوان سه هدف عمده را در این زمینه از یکدیگر تفکیک نمود:
1-هدف پژوهشی: پر کردن خلا پژوهشی موجود در زمینه رابطه و مصادیق حقوق مالکیت فکری و حقوق فضا.
2-هدف آموزشی: در صورت چاپ اثر به عنوان منبع فرعی و اصلی آموزشی در مقاطع تحصیلات تکمیلی.
3-هدف اجرایی: ارائه راهکارهای اجرایی به مجریان، تصمیمگیران و بازیگران عرصهی حقوق فضا در سطح ملی و بینالمللی در راستای شکل دهی و توسعهی قواعد در این زمینه بر اساس کارهای صورت گرفته توسط کشورهای مختلف و تغییرات اعمال شده توسط آنان در قوانین مالکیت فکریشان، با عنایت ویژه به حضور رو به فزون شرکتهای خصوصی .
8-سازماندهی پژوهش
در ابتدا بر اساس برخی مقالات و نوشتههای مرتبط با بحث که تماما از منابع لاتین بودند به فهم موضوع و مشخص شدن حیطهی فعالیت اقدام شد و بر اساس روش تحلیلی-توصیفی به دستهبندی مطالب حاصل از ترجمه کتب و مقالات که دادههای خام طرح را تشکیل میدادند، پرداخته شد.
فصل اول این رساله به بیان کلیات از جمله بیان مسئله، ضرورت و اهداف انجام تحقیق در زمینه مربوطه و بررسی چگونگی ارتباط و حقوق مالکیت فکری و حقوق فضا و بیان تعارضات احتمالی بین این دو اختصاص یافته است. برای این منظور، معاهدات موجود در هر دو زمینهی حقوق فضا و مالکیت فکری مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است.
در فصل دوم به مسئلهی مصادیق حقوق مالکیتفکری در ماوراء جو میپردازیم. این مصادیق، انواعی از حقوق مالکیت فکری چون اختراعات ایجاد شده در ماوراء جو، علائم تجاری و موضوعات کپیرایت در دادههای سنجش از راه دور را دربرمیگیرد که در این رساله بیشتر تمرکز بر حمایت کپیرایت از دادهها و موضوع اختراعات میباشد.
در فصل سوم این رساله نیز به موضوع حمایت و تامین منافع عمومی در برابر اعطای حقوق انحصاری مالکیت فکری و موضوع انتشار اطلاعات و دادهها به عنوان حق بنیادین بشری و بررسی دیدگاه کشورهای اروپایی و امریکا در این حوزه پرداخته شده است و در نهایت در فصل آخر، موضوعات کاربرد قاعده حل تعارض و تاکید بیش از حد سرزمینی بودن حقوق در مالکیت فکری مورد بررسی قرار میگیرد و در این راستا، راهحلهای ارائه شده در قوانین کشورها با بررسی رویه قضایی در اروپا و امریکا بیان میشود.
مبحث اول-مفاهیم
در راستای بررسی موضوع و روشنسازی ابعاد آن، ابتدا به تبیین مفهوم فضا و ارائه معیارهای اعلام شده در این زمینه میپردازیم و سپس از طریق کسب دیدی واضحتر از مفهوم فضا، چگونگی ارتباط حقوق مالکیتفکری در ماوراءجو و حقوق فضا را شرح خواهیم داد .

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

گفتاراول-معیارهای ارائه شده در تحدید حدود1 ماوراء جو
تاکنون در تحدید حدود ماوراءجو، معیارها و پیشنهاداتی مطرح شده است که از جمله این پیشنهادات، میتوان به معیار ارائه شده توسط طرفداران کنترل موثر استاندارد هوا فضا اشاره کرد که رویکرد آنان بر اساس توانایی دول مادون در اعمال کنترل بر فضای بالای سرزمینشان میباشد، لیکن انتقاداتی در برابر این گروه وارد شده است که چنین رویکردی منجر به معیار متفاوت و نابرابر در بیشتر کشورها خواهد شد2. دیگر گروه، طرفداران معیار تعادل جاذبهای3 مانند جوزف کرول4 هستند که اعلام میکنند تعریف باید بر اساس تعادل در جاذبه و کشش بین زمین و اجرام آسمانی مجاور آن باشد، لیکن این استدلال نیز با اقبال روبرو نشد چرا که به طور مثال تعادل کششی بین زمین و ماه تقریبا سیصد هزار کیلومتر از زمین می شود یعنی فاصلهای فراتر از چیزی که عرفا به عنوان اتمسفر شناخته میشود.
دیگر معیار ارائه شده استفاده از برد بالای اتمسفر یعنی قسمت خارجی جو به عنوان حد فاصل میباشد، در آنجا مولکولهای اتمسفر با یکدیگر تصادم پیدا کرده و سپس به محل نخستین خویش باز میگردند و در هر ساعت پیرامون بیست هزار کیلومتر را طی میکنند(فاصله طی شده توسط هر مولکول بسیار کمتر از یک میکرون می باشد) و مسیر آزاد میانگین، فاصلهای است که یک حجم مشخص از مولکولهای هوا در اتمسفر طی میکنند و در لایههای بالایی اتمسفر حجم مولکولی کاهش و مسیر طولانیتر میشود، در این منطقهی به اصطلاح افشانه مانند خروجی جو، که تقریبا صد کیلومتر از سطح زمین میباشد، نیروی کششی ضعیفتر شده و اتمهای هیدروژن از نیروی جاذبهی زمین فرار میکنند. با این وجود قسمت خروجی جو یک تحدید حدود مناسب نخواهد بود زیرا با تغییر فصل، ارتفاع و فعالیت خورشیدی تغییر مینماید5.
نظر گروه دیگر حاکی از آنست که که لایهی خاصی از اتمسفر به عنوان حد فاصل تلقی شود اما این نظریه نیز با مخالفت روبرو گشته است زیرا موقعیت یک لایه برگزیده شده به عنوان حد فاصل در طول زمان و تغییر ارتفاعات متفاوت میباشد. پیشنهاداتی چون یک فشار یا غلظت خاص به عنوان معیار نیز اعلام شد لیکن به دلیل تغییرپذیری نتایج حاصله مورد انتقاد قرار گرفت. دیگر پیشنهادات شامل حداکثر ارتفاع پرواز هواپیما، حداکثر ارتفاع حضیض6 و تصویر منطقهی میانی است ولیکن امکان تحقق این معیارها بر اساس تغییرپذیری اتمسفر در طول زمان، غلظت، ارتفاع و عوامل دیگر مورد تردید است7. به عقیده بسیاری بهترین روش، رویکرد عملکردگرایانه8 میباشد یعنی پیشبینی با مد نظر قرار دادن تلاشهای هوایی و فضایی در مقایسه با معیار فیزیکی. در واقع، معیار عملکردگرایانه به ماهیت فعالیت انجام شده مستقل از مرزهای ماوراءجو اشاره میکند. بنابراین، نکته اصلی در این رویکرد، توجه به اهداف یک ماموریت خاص میباشد9.
بند اول-آینده موضوع تحدیدحدود
در 19 دسامبر 1966 مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامهی 2222 را تصویب کرد که از کوپوس که کمیته استفاده صلحآمیز از ماوراءجو سازمان ملل میباشد، شروع مطالعه در خصوص تعریف ماوراءجو و استفاده از فضا و اجرام آسمانی شامل مفاهیم متنوع ارتباطات فضایی را درخواست نمود. در این راستا، کوپوس از کمیتههای فرعی علمی و تکنیکی ماوراءجو در ایجاد فهرستی از معیارهای علمی که کمککننده به تعریف ماوراء جو هستند، دعوت نمود. پاسخ کمیته با گزارشی که نمایانگر عدم امکان شناسایی معیار علمی و تکنیکی بود اعلام گشت. پس از آن، مجمع عمومی سازمان ملل، مجددا کوپوس را به مطالعهی پاسخ تحدید حدود ماوراءجو رهنمون کرد، ولیکن در حال حاضر نیز تحدید ماوراءجو نیازمند مطالعه، تحقیق و بحثهای بیشتر در کمیته مربوطه میباشد. زیرا موضوع تحدید حدود، همیشه رزمگاهی برای متخصصان و کارکردگرایان به شمار رفته است، به طور مثال، در 1976 بلژیک که از طرفداران رویکرد کاربردگرایانه بود پیشنهاد مرز صد کیلومتر را ارائه کرد10 لیکن در آن زمان امریکا با این پیشنهاد مخالفت کرد و در 1979 یک پیشنهاد بسیار مشابه با نمونه مخالفت شده را ارائه نمود11. با این حال، آلمان، امریکا و انگلستان اعلام کردند هیچ فوریتی برای تعیین حدود وجود ندارد12.
بیان این نکته ضروری است که امروزه با ظهور شاتلهای فضایی که مانند فضاپیماهای دیگر بلند میشوند اما مانند یک هواپیما فرود میآیند و باعث حضور انسان در مکانهایی که قبلا نمیشناختهاند شده است، موضوع تحدید حدود ابعاد متفاوتی پیدا کرده است. در نتیجه، با خلا قانونی در این زمینه مواجه هستیم و اکنون بیش از گذشته ارائه تعریفی از آن در سطح بینالمللی ضروری احساس میشود.
مبحث دوم-ارتباط حقوق مالکیت فکری و فضا
علی رغم این حقیقت که تکنولوژی فضایی از پیشرفتهترین حوزههای تکنیکی میباشد تنها در ده سال اخیر، موضوع حقوق مالکیتفکری در فضا با دقت بیشتری مورد بحث واقع شده است، این موضوع از چندین علت نشات میگیرد که در ذیل به آنها پرداخته میشود.
1-علت مطرح شدن این موضوع تکامل کنونی صنعت هوا و فضا میباشد به طوریکه امروزه با سرمایهگذاری بخشهای عمومی و خصوصی منافع بیشتری در این حوزه در حال شکلگیری است13. با ایجاد شاتلها و وسایل پرتابی قابل استفاده مجدد، انقلاب بزرگی در صنعت فضا ایجاد شده است به گونهای که با کاهش هزینه فعالیتهای فضایی، فعالیت هر چه بیشتر موسسات خصوصی در این حوزه دردهههای آینده قابل پیش بینی است14، شاهد مثال این موضوع قراردادهای لیسانسی است که بین نهادهای دولتی و بخشهای خصوصی منعقد میشود و به دلیل هشیاری بیشتر موسسات خصوصی نسبت به اموالشان اعم از ملموس یا غیر ملموس آن و به دلیل هزینههای بالای چنین فعالیتهایی، این موسسات انتظار جبران شدن سرمایهگذاریهای توسعه و تحقیق خود را در آینده دارند15. به عبارت دیگر، مطرح شدن حقوق مالکیتفکری به دلیل توسعه فعالیتها و تکنولوژیهای فضایی توسط بخش خصوصی است16.
2-عامل دیگر ارتباط این دو موضوع، جهانی شدن فعالیتهای فضایی و انجام طرحهای همکاری بینالمللی مانند ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS)است 17به گونهای که موافقتنامه بینالدولی ایستگاه فضایی بینالمللی، به بیان خاص در خصوص مالکیتفکری پرداخته است18. از این رو وجود یک سیستم قانونی مالکیتفکری به منظور ایجاد محیطی رقابتی و منصفانه بر پیشرفت تحقیقات و همکاری بینالمللی تاثیر میگذارد19.
3-عامل دیگر، تجاری شدن فعالیتهای فضایی میباشد20. از جمله این فعالیتها مواردی چون سنجش از راه دور، پخشهای مستقیم رادیویی و تلویزیونی از طریق ماهواره، تحقیق و تولید تجاری در محیط فاقد جاذبه میباشد. در زمینه کاربردهای تجاری میتوان به بخش ارتباطات از راه دور اشاره نمود که خدمات تلفنی ماهوارهای از مهمترین بخشهای این بازار پردرآمد میباشد، خدمات ماهوارهای ثابت چون امکان انتقال تصویر تلفنی، انتقال کابلی، خدمات پهنباند، شبکه تجارت خصوصی، دسترسی اینترنتی، خدمات دورسنج از دیگر موارد درا ین حوزه میباشند. همینطور سنجش از راه دور از کاربردهای دیگر صنعت فضا میباشد که دارای کاربردهای کشاورزی، مهندسی عمران و یافتن معادن است و موضوع اعطای حمایت و


پاسخ دهید